Señora Carme: a voz que retorna á terra

Aos 82 anos, cando eu a coñecín, a súa voz soaba envolvente, vigorosa e arrastrada como a de Édith Piaf: «Ai alá na flor dos meus anos / Ai fun anos sacrificada / Ai sufrín penas, sufrín males /Ai ai o que eu teño pasado». Na flor dos meus anos, ademais do título do seu único disco en solitario (unha verdadeira alfaia da música tradicional galega) constituíu o seu tema central, co que ela se sentía máis identificada. Como todo o que cantou, era unha melodía tradicional.
Onte a mediodía, Uxía deume a triste noticia de que a voz da Señora Carmen acababa de se apagar para sempre. Foi precisamente Uxía a que en 2007 me convidou a facerlle unha longa entrevista a esta muller inesquecible (entrevista que se recolle no DVD no disco) así como a escribir a súa biografía, que titulei A voz que vén da seitura.
A Señora Carmen era unha muller reservada, discreta e humilde, que desde moza viviu apañando coas cordas vocais as melodías da música tradicional galega para agochalas en cada poro e en cada enruga da súa pel. A música foi a apócema que sempre a fixo saír adiante. A pesar de que non comezou a cantar en público ata os 70 anos (da man de Malvela), nos carreiros da súa vida privada a música foi a imprescindible corrente que a empurraba, unha fonte de enerxía íntima, creativa, vital. Xa na súa adolescencia e mocidade cantaba mentres traballaba o campo a golpe de legón, cantaba cando camiñaba co fouciño e a gadaña ao lombo, cantaba mentres botaba o millo, mentres o apañaba, mentres sementaba a herba. Cantaba ao sachar, cantaba ao fregar a casa, cantaba no muíño, cantaba botando os feixóns, cantaba o prezo da froita que vendía no mercado do Porriño, cantaba cando viña da seitura, cantaba cando viña da segada. E as súas veciñas agachábanse detrás do millo para deleitarse en segredo co encontro daquela voz marabillosa. Cantaba con voz anónima e prodixiosa, esa que inundou durante toda a vida o acontecer cotián dos que a rodearon sen que o resto do mundo puidesemos aínda, lamentablemente, descubrila.
Pero ela nunca se considerou a si mesma unha voz en solitario. Sentía e reivindicaba con intensidade a súa pertenza a Malvela, o grupo de música tradicional de Mos –formado por mulleres e impulsado por Uxía– co que a súa voz renaceu para a canción.
Agora, esa voz retorna á terra que lle prestou o humus que a fixo intensa, telúrica e desgarrada, campesiña, vigorosa, nutritiva e identitaria. A min non me queda máis que mandarlle un aturuxo de vida e recoñecemento por aqueles fermosos días que me permitiu compartir con ela. E polo exemplo e o inesquecible galano que lle deixa á nosa cultura.

Un país que se renova

“Eu sempre tiven o afán de coñecer outras músicas, e ademais quedei farta do boom da música celta.
(...)
Coido que falta seiva nova, creatividade, xente que veña con forza e sen prexuízos a facer música en galego, creando algo propio, recoñecible como galego, que non ten por que ser gaita”.

Uxía, 1991 (De Un país a medio facer)


“Ramón Piñeiro, que era un paisano terrible, acolleume un libro de poemas en Galaxia que se chamaba Seiva nova. E un día en que a policía nos mallou a paos en Madrid, nunha manifestación, refuxiámonos nun portal e alí convenceume de que eu non era poeta. El daquela xa tiña na man o primeiro capítulo do que logo ía ser A nosa cinza”.

Xavier Alcalá, 1992 (De Un país a medio facer)

Un disco de luxo

A presentación en rolda de prensa do disco da Señora Carmen en solitario tivo unha ampla repercusión. É simpática esta entrevista. A muller está un pouco desbordada polos requirimentos dos medios. Mesmo Ana Rosa Quintana intentou levala ao seu programa. O único medio escrito que non publicou nada sobre a cantante de Mos foi o Faro de Vigo. PAI Música aínda está a distribuír o disco polos puntos de venda. Como dixo Uxía na presentación, un excelente agasallo de Nadal.

A Señora Carme na flor dos seus anos

Hoxe, ás 12 da mañá, estarei no CGAC, na rolda de prensa que ofrecen PAI Música e a Consellería de Cultura para pressentar o disco en solitario da Señora Carmen, Na flor dos meus anos, toda unha alfaia para a discografía galega. Desgarrador, conmovedor, deslumbrante. Non atopo adxectivos para calificar a música irrepetible desta muller de 82 anos. A min correspóndeme a honra de ter debuxado coa palabra escrita a biografía da muller máis seductora do mundo.
Na flor dos meus anos consta dun libro, un CD con 11 cancións e colaboracións tan importantes como as de Dulce Pontes, Xosé Manuel Budiño, Uxía ou Rodrigo Romaní, e un DVD cun documental onde a Señora Carmen nos relata as súas lembranzas e nos mostra o seu lado máis humano. A Señora Carmen, un verdadeiro mito para a nosa cultura.

Uxía

Un esperado regreso. Promete ser moi atlántico, salgado, distinto e revelador.
Apaixonante. Para o outono.