31.8.16

A forza dos soños

Probablemente nunca tería chegado á lecura da novela Sueños de piedra se non fose pola recomendación da miña filla. As autoras deste libro, escrito a dúas mans, son Iria G. Parente (1993) e Selene M. Pascual (Vigo, 1989). Sueños de piedra é unha desas novelas que gabeou exitosamente polas redes sociais, recomendada polos lectores e lectoras e os principais booktubers e blogueiros para conquistar, sobre todo, un público adolescente.
A novela conta as aventuras de tres personaxes que viaxan xuntos para intentar cumprir os seus propios soños, atoparse a si mesmos ou descubrir o sabor da liberdade. O caprichoso príncipe Arthmael, unha moza que foxe da prostitución e que responde ao nome de Lynne e un mago patán son os personaxes que dan vida a unha historia chea de acción, de intriga e de aventuras. Pero, moito máis alá da aventura, o principal logro desta novela é a abraiante profundidade psicolóxica dos personaxes e a súa modulación. A través dos seus comportamentos desfilan os medos, as contradiccións, o desexo, o amor, a frustración, o sexo, os complexos, a construción da personalidade e o valor dos soños do ser humano, moi especialmente nesa etapa de procura e conformación que é a adolescencia. Sobresae a feitura do personaxe de Lynne, tan vivísimo e real, cos seus ló ﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽enciaente nesa etapa de conformacicos dous personaxes principais (xicos conflitos psicolóxicos que abren o camiño na novela ao tratamento de temas como a violencia machista, a prostitución, os roles de xénero, o papel do corpo, a posesión e os dereitos das mulleres.
As autoras exhiben, ademais, dous acertos técnicos: o emprego da primeira persoa, que alternan os dous personaxes principais (Arthmael e Lynne) e a narración constante en presente.
Sen dúbida ningunha, unha novela moi recomendable para todos os públicos.

16.8.16

A Serra do Galiñeiro, un órgano vital

O pasado 17 de abril tiven a oportunidade de ler o Manifesto da VI Andaina pola Serra do Galiñeiro, que escribín a petición da Plataforma, á que lle agradezo esa oportunidade para poder sumarme desde a palabra a unha reivindicación imprescindible. Logo da miña lectura, Manolo Pipas ofreceunos un pequeno recital poético.
Aínda non publicara o manifesto en Cabrafanada e que mellor estes días, cando o lume devora os nosos montes, para facelo, poñendo así as miñas palabras na defensa do noso patrimonio natural e contra a política forestal suicida de Alberto Núñez Feijoo.
As fotos son de Sechu López. O manifesto pode descargarse en pdf nesta ligazón.





Manifesto da VI Andaina pola Serra do Galiñeiro

Ventos lendarios son os que fecundan as eguas salvaxes dos curros, ventos que pulsan as pólas dos piñeiros. Os cabalos galopan ariscos e libres. Salvaxes e fermosos. Retumba debaixo deles o estrepitoso tambor da montaña. Con estas palabras, ou moi semellantes, describía Eliseo Alonso, que en vida foi veciño desta Serra, os latexos dos montes que hoxe pisamos, os latexos milenarios e riquísimos que só a torpeza e a perversión da política se negan a protexer, roubándolles o rango que teñen de seu: o de órganos vitais. Si, esta serra é o corazón dos nosos vales, as súas vísceras, un enorme tesouro da natureza.
Máis abaixo, entre regatos ruadores, dícía tamén Eliseo Alonso,  escóitase a canción de pan dos vellos muíños fariñeiros.
Escóitase, claro, porque esta Serra do Galiñeiro non é só o corazón que nos fai vivir, non é só o pulmón que nos fai respirar, non é só o ril e o fígado que nos depuran; tamén é o ventre que atesoura no seu interior un inmenso patrimonio cultural, antropolóxico, xeolóxico, histórico e arqueolóxico.
Desde a ventá da miña casa, a Serra do Galiñeiro descóbrese cunha forma sospeitosamente coñecida. Cada vez que, engaiolado, desde a ventá, dirixo a mirada para aquí, creo descubrir nos xeitos da montaña aquela abraiante serpe que, a ollos do Principiño, tragou un elefante.
Si, esta Serra, na que Victoriano Taibo foi testemuña, desde a escoliña de Morgadáns, do golpe militar do 36 que o ía humillar e desterrar, tamén ten formas literarias.
A montaña é natureza, é vida, e tamén é literatura.
Certo, eu creo distinguir ben a serpe dentro do elefante que debuxou a imaxinación de Saint Exupery. Ou non será unha serpe? E logo non será a forma rebelde dunha egua? E logo non será un urro feito caliza? Se cadra, un día, logo da súa morte, Saint Exupery seguiu sucando os ceos terrestres e unha desas mañás de luz acusadora que nos ofrecen os días de outono planeou sobre Peinador. Porque Vigo, desde o aire, non é a cidade, chea de rúas que levamos impresa na retina. Nin sequera é a ría. Vigo, desde o aire, é a Serra do Galiñeiro. Iso é o que de verdade se ve. Iso.
O brillo da mica nas rochas.
A fortaleza do seixo.
A contundencia da magnetita.
Os berros petrificados das armas da Auga da Laxe.
O rincho das burras.
O silencio ancestral das mámoas.
A ollada acuosa e melancólica das vacas.
A sabedoría inmemorial das pontellas e os camiños.
A viveza engaiolante das brañas.
O manto incógnito das matogueiras.
A impermeabilidade da saramaganta.
A canción enxebre do breixo.
A poeira wagneriana dos curros.
O agurgullar da auga nos muíños, presas e levadas.
As voces cantareiras da Touba do Brión.
O repenicar do merlo azul.
O eco abisal das covas.
A abraiante inmensidade da paisaxe.

Todo iso é o que unha ollada de aviador literario como Saint Exupery pode ver desde o aire.
Eiquí síntese ben o que é un home, dixo Uxío Novoneyra medíndose co Courel. Tamén podería terse referido á Serra do Galiñeiro. Ou á Serra da Groba.
Dóenos a Serra do Galiñeiro. Dóenos porque é o noso presente e queremos que sexa tamén futuro. Non en van, os dous Institutos de Gondomar levan nomes vencellados a estas terras montesías: Auga da Laxe e Terra de Turonio.

Aquí, lamentablemente, séntese ben o que é o desleixo e a cobiza, berramos nós, e por esa razón estamos hoxe pisando amorosamente este chan na Serra do Galiñeiro, o noso órgano vital, ese lugar que nos permite seguir vivos. Facémolo precisamente por iso, porque queremos seguir vivos, porque queremos gozar e perpetuar os recursos naturais, ese ben íntimo e social que é paisaxe, a dureza do seixo, a rúbrica dos petroglifos, a liberdade dos cabalos salvaxes, a perpetuidade das mámoas, as cores do breixo, o acougo dos muíños, a beleza indómita dos curros...
Precisamente por iso queremos, esiximos, que esta Serra sexa declarada Parque Natural. Xa é tempo.

Hoxe, a cidadanía do Val Miñor, a cidadanía de Vigo, a cidadanía da Louriña, a cidadanía do Baixo Miño, participamos nesta VI Andaina pola Serra do Galiñeiro, sobre todo, porque non queremos ser cómplices.
Non queremos ser cómplices da transformación da bondade dos recursos naturais en maldade para abastecer a opulencia; non queremos ser cómplices da especulación irresponsable; non queremos ser cómplices da queima, verán tras verán, das nosas fragas e da destrución das especies arbóreas que viron nacer a antiga Gallaecia; non queremos ser cómplices de que se autoricen as actividades de impacto; non queremos ser cómplices da destrución da biodiversidade e dos ecosistemas; non queremos ser cómplices das políticas medioambientais destrutivas ou neglixentes. Non. Non queremos, non.
Nós estamos aquí porque consideramos que a Serra do Galiñeiro é o noso órgano vital, un órgano vital que nos permite vivir, que nos permite respirar, que nos permite depurarnos, que nos permite gozar, que nos permite rir e, sobre todo, que nos permite sentirnos parte desta natureza inmensa e xenerosa que nos acolle desde o día en que nacemos.
Hoxe queremos sacar do máis dentro de nós ese instinto telúrico que cada persoa leva canda si. Ese que nos une á terra e que nos fai corresponsables da conservación da natureza. Deixémolo libre, porque ese instinto ten a forza do magma volcánico e a paixón da terra da que saímos e á que volveremos.
Queremos que a Serra do Galiñeiro medre e nos faga medrar a nós. Queremos ver como transpira, sentila levedar e acompasar a ela a nosa respiración. Queremos querela, coidala e respectala como ela nos quixo, coidou e respectou a nós durante séculos.
Queremos xa, sen máis demora, que a Serra do Galiñeiro sexa declarada Parque Natural.

Dicía anteriormente que a montaña é natureza, é vida, e tamén é literatura. Por iso quero rematar coa lectura dun poema.




Terrae
                                    
As placas da corteza
terrestre son lugar tamén
en propiedade. Planeta
solar de viñas e nabos,
labradío biolóxico con forma
de esfera, tectónica, cebola,
rotación do sacho que sacha
na terra basáltica e granítica,
vida lúa, asfalto de castaña
con veas de árbore milenaria,
hai un proceso de fotosíntese que
renace na eclipse do rego,
abre na semente e no ozono,
no escaravello da pataca e
cantos millóns de anos cantos
segundos luz fixeron falta
farán para que os océanos
iluminen o froito das estremas,
entanto somos hidrosfera,
universo campesiño e primario de
civilización patria, enxebreza da
emoción en níquel que trae e leva
as mareas nunha identidade cos
mica feldespato lingua de placas,
nitróxeno, a herdanza do millo que labra
atmosferas sulfatadas no infinito da te
rra, cun aradiño de pau, cun aradiño
de pau.



Serra do Galiñeiro, Parque Natural.
Moitas grazas.

11.7.16

O partido, desde a Feira do Libro de Braga

A Feira do Libro de Braga, que se celebra estes días na Avenida Central, quedou absolutamente deserta esta tarde, minutos antes de comezar o partido Francia-Portugal. Desde había xa horas, a inmensa maioría das persoas que paseaban polas rúas ou mesmo as que entraban nas casetas da Feira, a follear ou curiosear nos libros, acudían enfundadas nas cores da bandeira portuguesa ou co rostro pintado de verde e vermello.
De tal xeito, a Feira, que pecha habitualmente ás 23 horas (cunha franxa horaria xenerosísima que procura o encontro cos lectores e lectoras) detivo completamente a súa actividade, deixándoa en suspenso. As casetas pecharon, a programación anulouse e todas as persoas marcharon a ver o partido. Co país paralizado ante os televisores, coma noutras cidades, a cidadanía de Braga citouse na Praça do Conde Agrolongo, lugar onde o Concello instalou unha pantalla xigante para o visionado do encontro. Portugueses residentes e portugueses emigrantes en Francia, retornados para disfrutar das súas vacacións, compartían, con sensacións diferentes pero o mesmo desexo, o seguimento do partido desde unha praza absolutamente ateigada. O aire vibrou cunha forza tan enérxica que foi quen, mesmo, de facer sucumbir a maxia dos libros. Á miña beira, os músicos de Bomboémia, aos que lles susperanderan o concerto programado para a mesma hora na Feira do Libro, ollaban, perplexos, para toda aquela masa posuída pola bola. Así é o fútbol.




31.5.16

As balizas do frío

Hai uns meses, a asociación TEAVI (Asociación de Trastornos de Espectro Autista de Vigo) publicou unha guía que merece todo o meu aplauso: Estratexias de inclusión educativa para o alumnado con TEA. O libro pode ser descargardo en pdf na web da asociación. A súa autora é de M. Cristina Chao Polo, e colaboraron con ela Fabien Gallié Morigny, María Pacín San Luis, María Rey Martínez e Marta Rodríguez Márquez. A portada é de David Pintor e eu tiven a honra de escribir o limiar. Digo a honra porque participar nun libro deste tipo é sempre unha honra, pois significa ter a oportunidade de apoiar unha desas causas que, de verdade, pagan a pena. Daquela, vaia por diante o meu agradecemeno a Cristina e Fabián por permitirme compartir con eles unhas palabras.

Estas son parte das que escribín: «Este libro ten a agarimosa quentura da luz. Esa que nos ofrece unha ollada morna e próxima e, sobre todo, metodolóxica sobre os nenos e nenas que habitan no corazón do frío, alí onde as xélidas sombras ameazan con solidificar. Un poeta catalán denominounos 'inquilinos do xeo', aos cativos que padecen autismo. Non é casual que fose un poeta quen o fixese. Nada pode chegar aos abismos do cerebro con tanta certeza como a poesía. A poesía transmite verdades neuronais coa contundencia da noite inmensa.»... 
Non continúo. Quen queira, pode continuar a lectura no propio libro.

Teño a seguridade de que nada enriquece máis a unha clase enteira de rapazas e rapaces que convivir cun neno ou nena autista con plena normalidade para eles. Ambas as partes se benefician dese feito, unha produtiva convivencia que os dota de sensibilidade, de capacidade de entendemento, de comprensión e de solidariedade. Xa que logo, esta guía constitúe unha magnífica proposta metodolóxica para o profesorado e para todas aquelas persoas que traballan cos trastornos de espectro autista. Parabéns e moita forza para todxs!




26.5.16

«Contrafaces», mañá ás 22 horas no Auditorio do Concello de Vigo

Mañá, venres 27 de maio, proxéctase no Auditorio do Concello de Vigo, no Festival Primavera do Cine, o documental Contrafaces, dirixido por Fon Cortizo e centrado na voz poética de Elías Knõrr e Erin Moure, no que tiven o pracer de participar xunto con Iolanda Zúñiga.

Contrafaces Teaser from Fon Cortizo on Vimeo.

Sinopse

Fon Cortizo / 75′ / 2015
 
Unha poeta inicia unha viaxe interior ao descubrir que algúns dos seus poemas xa foran escritos en outros idiomas por un poeta islandés e unha poeta canadiana. A canadiana Erin Moure descubriu ás súas orixes galegas hai 20 anos o que rematou por cambiar a súa vida e a súa poesía. En Islandia, Elías Knõrr é un recoñecido poeta. Durante anos conseguiu manter oculta a súa identidade, agora explora novos camiños de creación.



5.4.16

Memoria dos 90: O día en que un libro de Claudio Pato transformou a libraría Torga

Hai uns meses, Claudio Pato fíxome chegar a ligazón a este vídeo da presentación do seu libro de poemas O almorzo do pintor de inconas Andrei Rublev (1997) en Ourense, na Libraría Torga. O libro publicarámolo na colección Ablativo Absoluto de Xerais, que naquel momento tiña un Consello Editorial formado por  Iris Cochón, Xavier Cordal, Helena González, Antón Lopo, Miro Villar e eu mesmo. Era a primeira etapa da colección. A presentación foi un día de marzo de 1998 –aínda en plena efervescencia poética a movida década dos 90– e, cando me vexo no vídeo, case non me recoñezo nas imaxes, presentando o libro canda Begoña Muñoz Saa, actriz e escritora de teatro xa falecida. O esforzo que fixeran Xoan De Dios, Xose Luis De Dios, Flores, Yebel, Henar e Greta para realizar unha intervención artística foi espectacular e cambiou completamente o aspecto habitual da libraría. Son eses tipo de presentacións que non se esquecen.


Presentación libro O almorzo do pintor de iconas Andrei Rublev - Ourense 1998 from Virxinia on Vimeo.


Camara e edición: José Antonio López Feijoó
Foto fixa: Santiago Barreiros
Intervención artistísca: Xoan De Dios, Xose Luis De Dios, Flores, Yebel, Henar e Greta.
Presentan: Fran Alonso e Begoña Muñoz Saá.


25.11.15

A dimensión da violencia de xénero

Resúltame francamente difícil escribir sobre a violencia de xénero.
Paréceme un problema tan sumamente grave e tan profundamente doloroso, dunha dimensión tan xigantesca, que sinto o constante perigo de expresar ideas banais, de quedarme no obvio, de non ser quen de traspasar o máis superficial, de non ir máis alá do tópico.
Así o expresei, literariamente, naquela Carta a unha muller maltratada que escribín en 2012 a petición de Sara Vila, xornalita do Diario de Pontevedra.

En consecuencia, hoxe, Día Internacional Contra a Violencia de Xénero, prefiro reproducir o poema «vivo non vivo en paz viva», publicado no meu libro Transición (2011). O poema aborda a brutalidade da violencia de xénero, desde a creación poética, botando man dunha brusca ruptura do ritmo, da palabra e da sintaxe que procura un paralelismo coa propia violencia real.



vivo non vivo en paz viva
denigrada muller na oblicua dor 
do teu corpo vivo
non vivo en paz
cando a eclipse te afunde na heca
tombe o teu corpo con mans de ma
cho vivo non vivo en paz vivo
morto vivo a morte viva
en corpo propio
muller diana da histo
ria como residuo
a paz imposible vive en ti
vivo non vivo en paz ela
sepulcro condena lousa mal
pende que pende fende tra
po espera que nega corpo vive to
do cando eclipse anal te afunde dor
pene que pene sistemas 
cu linos e relinos no teu cor
po escrito teu xordo vivo 
non vivo en paz viva
con rabia de labio en rabia 
de femia túa ti futuro teu escrito
na pel papel pulverizada en teu 
de ti e volvo bile de vida viva 
de viva paz a prol 
en ti mu
ller











2.11.15

Lázaro, subversivo. Un agasallo inesquecible

Lázaro era unha persoa libre e rebelde. Tiña o xenio da creación metido dentro e coa forza imparable do trazo da súa man convertía a caligrafía en arte. A miña relación con el, sempre foi expléndida. Uns anos antes da súa morte, o artista cubano Lázaro Enríquez fíxome –sen eu saber nada– un agasallo persoal que gardo como ouro en pano e que nunca poderei agradecerlle abondo: un caderno ilustrado por el con textos de poemas do meu libro Subversións. Hai menos dun anos, decidinme a dixitalizalo e subilo a ISSU, de tal xeito que pode ser contemplado por quen o desexe. Un agasallo inesquecible.



19.10.15

As claves do Vigo portuario en intersección cos meus propios libros. Paseo o sábado 24 de outubro

O vindeiro sábado 24 de outubro ás 11,30 h. da mañá terá lugar un paseo literario pola cidade de Vigo que eu mesmo guiarei. O paseo está organizado pola Asociación de Escritores en Lingua Galega e o Servizo de Normalización Lingüística do Concello de Vigo e, aínda que é gratuíto, é preciso inscribirse previamente. Ao longo do traxecto, tratarei de ir desentrañando diversas claves do Vigo portuario en intersección cos meus propios libros, acompañándoo de diversas lecturas de textos nos que vida, cidade e literatura se entrecruzan. Percorreremos a paisaxe do Vigo portuario, ese no que o mar, a pesca, a industria, a marxinación e o futuro se dan a man intimamente e fan da nosa cidade un lugar do mundo.
Tomando como punto de partida a rúa García Barbón e rematando no barrio de San Francisco, exploraremos o Vigo portuario guiados polos personaxes e localizacións dos meus libros, tanto de narrativa como de poesía. O percorrido guiaranos polos escenarios, reais e literarios, que conectan á cidade coa ría e co atlántico, nese microespazo tan singular que define o perfil dunha cidade que naceu e medrou grazas ao mar e á actividade económica que se desenvolveu a partir del. Será un cóctel de cidade, vida e literatura aprehendida cos ollos dalgúns personaxes como a Señora Lola, que traballa facendo tortillas para os obreiros logo de cruzar a ría a diario.
Anímate a acompañarnos!

Día: Sábado 24 de outubro
Hora: 11,30 horas
Saída: Rúa García Borbón (ao pé das escaleiras que soben a Alfonso XIII)
Prazas: 50 persoas
Prezo: gratuíto
Inscrición:  actividades.snl@vigo.org

As persoas que desexen incribirse deben enviar os seus datos (nome completo e teléfono) ao correo electrónico actividades.snl@vigo.org a partir do día 10 de outubro até se esgotaren as prazas (50 por paseo). Inscrición por orde de chegada do correo.