A marea negra da miña infancia

Caeu nas miñas mans esta imaxe, que gardo tan viva na memoria. Eu era un neno. Foi o Prestige da miña infancia: en 1971 o Policomander deixou unha marea negra na ría de Vigo, cando eu tiña oito anos. A imaxe correspóndese exactamente coa da miña memoria ifantil: unha fileira de soldados, na praia da Madorra, en Panxón, retirando o piche do mar, caldeiro a caldeiro, a través dunha cadea humana.

Pitas

Navegando pola rede atopei esta foto, que me trouxo lembranzas intensas. A miña infancia estivo rodeada de galiñas. Meu pai tiña dúas granxas de pitas, das chamadas «de crianza», que chegaban ás granxas aos tres ou catro días de nacer e marchaban aos seis meses, a seguir o proceso noutras granxas, chamadas «de engorde». Nelas, nas de meu pai, facíase o proceso da cría. Eran os anos 60 e 70. De neno, eu devecía polo momento en que chegaban os camións, con aqueles pitiños marabillosos que se metían na granxa dentro dun cercado que os pechaba en torno á campá da calefacción. Tamén me entusiasmaba o momento en que as galiñas marchaban e había que apañalas todas, a man, unha a unha, e metelas nas gaiolas dos camións. Eran todo pitas, e cando os sexadores xaponeses se equivocaban e aparecían algún galo, había que retiralo. Outra cousa marabillosa para os nenos era cando chegaban os camións de serrín ou de labras, ateigados ata arriba con aqueles arrecendos intensos da madeira, que se destinaba a facer a cama das pitas. Os cativo tirabámonos contra os enormes feixes de serraduras, mergullándonos nelas, o que nos producía unha indescritible sensación de liberdade. Aínda non existían, claro, os parques de bólas.

Desconectado

Durante 20 días permanecín absolutamente desconectado do mundo e, desde logo, do país. Pasei 20 días lonxe de Galicia, sen ler a prensa habitual, sen entrar en ningún dos portais habituais da rede, sen ler o meu correo electrónico, e coa axuda de Cabrafanada, que funcionou sen min, autoprogramada. Magnífico.
Cando viaxo no verán, sempre fóra do país (condición indispensable para que a desconexión sexa total) nunca leo a prensa galega (nin sequera pola rede) e cando estou no estranxeiro nin se me ocorre mercar prensa española. Só leo a prensa dos lugares que visito. Ademais de axudarme a unha integración máis rápida no lugar que visito, para min, resulta un sanísimo hábito de desintoxicación psicolóxica. A miña ruptura coa cotianidade é absoluta. E aprezo moitísimo ese illamento, que me revitaliza. Agora, de regreso.

Cama e conto

A verdade é que nunca me considerei tradutor. Tal e como, por vocación e por oficio, me teño situado no xornalismo (a pesar de que a miña titulación universitaria é en Filoloxía), dado que comecei traballado nos medios e que nunca abandonei a práctica do xornalismo (aínda que fose con fins literarios), o certo é que nunca me considerei tradutor. Tanto é así que algunhas institucións, como a FGSR, me mandaron reiteradamente unha ficha de datos para que a cubrise como tradutor e nunca o fixen. Con todo, síntome especialmente satisfeito dos libros que traducín e dese traballo aprendín moito. O primeiro, o Polgariño, feito a catro mans. O segundo, A aventura sorprendente dun homiño moi valente, un traballo que foi unha auténtica tortura para que a rima, o texto e as imaxes casasen. E o terceiro, Cama e conto, de Gonzalo Moure, que foi un verdadeiro pracer. Sobre todo porque é un libro excelente, que mesmo me gustaría ter escrito a min. Xa que logo, recoméndoo encarecidamente. Cama e conto é un libro dun dos autores de literatura infantil e xuvenil que máis valoro e ademais trata sobre a lectura. E trata sobre un momento crucial para a instalación da infancia na lectura, tal e como nos revelou tamén Daniel Pennac. Con libros así, un sería tradutor a todas horas.

Poesía, adolescencia e Pink Floyd

A morte, o pasado luns, de Richard Wright, un dos fundadores de Pink Floyd, acabou con un dos referentes da miña adolescencia. Con todo, Roger Waters sigue vivo. Coa morte de Wright e coa música de Pinkd Floyd viaxo, inevitablemente, á miña adolescencia. Daquela, eu lía poemas en alto que logo recitaba no meu cuarto coa música do Wish you were here de fondo e que gravaba nunha cinta de cassete. Lembro ler e gravar poemas meus, pero, sobre todo, poemas que naquela época me gustaban especialmente. Como non conservo aquelas cintas, que logo escoitaba incansablemente, non son quen de saber cales foron todos os poemas que gravei –moitos, desde logo– pero si teño a seguridade de que baixo a música do Wish you were here gravei moitos poemas de De catro a catro, de Manuel Antonio, e moitos moitos poemas do Silabario da turbina, de Rompente, que se publicara no ano 1977. Recoñezo que aínda hoxe, tanto tempo despois, a música de Pink Floyd (desde The Dark Side of the Moon a The Wall, pasando, claro polo Wish You Were Here) me emociona e estremece como algo profundamente persoal, íntimo. Algúns anos despois, en 1985, publiquei un poema na revista As follas de Sísifo (que editaba o Café Uf, un dos poucos locais daquela época que aínda sobreviven hoxe) un poema, dicía, que en certo xeito era un recoñecemento a Pink Floyd. Ese poema, que eu lembre, non se volveu publicar en ningún outro lugar, así que o reproduzo a continuación. Para daquela, eu xa vira no cine, The Wall, a película de Alan Parker baseada no álbum de Pink Floyd que tamén logrou conmoverme. Aí vai o poema. A continuación inserto tamén dous vídeos de YouTube coa música do Wish you were here (en vivo) e outro cunha escena da película The Wall. Clemencia co poema, por favor, que era moi novo cando o escribín (non lembro o ano, pero publicouse en 1985).

Wish you
were here
e acolá
xuntos
como as xentes
acolá
here
I wish
teu corpo
muller traballada
were here
arrexuntados
eiquí
e acolá
wish you
were here
pel aluada
perto
de min
está
ela xogando
verme aceitoso
pola pel
aluada
ela
xoguete
de pel quente
suxestivo
suxerente
ela
de ollada vermella
cáseque
perto
de min
sempre.

Relaxarse

Algunhas veces, no meu escaso tempo libro, intentei relaxarme cun pincel, facendo este tipo de parvadas. Nin me relaxa nin teño man para a pintura. Está claro. En cambio, o que si me relaxa é coller a bicicleta e saír a facer quilómetros, sobre todo pola beira do mar.

Ao volante

Como me sucede tamén outros anos, durante este mes non paro de percorrer Galicia de arriba a abaixo, dando charlas nos centros de ensino, non só sobre María Mariño senón sobre calquera dos meus outros libros. Curiosamente, a maior parte dos actos culturais dos institutos e colexios concéntranse en maio, polo que comprobo que as Letras Galegas teñen un efecto imán importante.
Onte luns, por exemplo, fun a Santa Uxía de Ribeira. As obras na mortífera Vía Rápida do Barbanza (que devolveron o tráfico á antiga estrada xeral, con retencións continuas, lentísimo tráfico pesado e paso constante polo centro das poboacións) trasladáronme moito tempo atrás, cando tiña 18 anos, traballaba para unha axencia de viaxes en Santiago de Compostela e conducir algún coche (que me prestaban) de Santiago a Vigo levaba perto de dúas horas tensas e interminables.



Hoxe martes estiven pola mañá en Culleredo, falándolles de María Mariño a rapaces de primaria, e pola tarde en Fene, falándolles de Cartas de amor e Poetízate a rapaces de secundaria. Ao rematar, saín de Fene cun sol explendido –as aulas do instituto asoman a un mar fermoso– e un día despexado, que se foi cubrindo a medida que me achegaba a Compostela e que se fixo noite pecha (ás sete da tarde) á altura de Padrón, con todos os vehículos circulando coas luces prendidas. Pouco despois de sobrepasar a área de servicio de Caldas de Reis o ceo rompeu sobre as nosas cabezas (a nada lle tiña Asterix máis medo que a iso) e, ademais dunha chuvia de lóstregos, sobre a autoestrada desprendeuse unha tromba de auga tan forte e tan impactante que non se vía absolutamente nada. Debo recoñecer que pasei medo. Durante máis de dez minutos, os coches circulabamos pola autoestrada a 60 quilómetros por hora con visibilidade practicamente nula. Logo de vinte e cinco anos ao volante collendo o coche diariamente (sen que nunca, por fortuna, me tocase sufrir un accidente) hoxe paseino mal. Moito peor que cando tiven que circular por Gran Bretaña polo carril contrario ao que estou habituado ou por África por unha vía de terra cun coche sen freos. A situación de hoxe lembroume unha vez que comducía por unha autoestrada francesa, en dirección a Pau, e caeu unha chuvia de granizo tan intensa que todos os vehículos se detiveron nas beiras e ninguén se atreveu a reanudar a marcha até que todo rematou. E, a pesar de que non me disgusta conducir, recoñezo que cada vez me esgota máis.

A moda

Estes días, cada vez que me deteño co meu coche nalgún lugar, a xente mírame coma se fose un estraterrestre. Cando paro na peaxe, por exemplo. Estou comezando a coller complexo e agora, moi disimuladamente, trato de sacar os lentes antes de determe. No pasado mes de xuño perdín os meus lentes (sospeito que os perdín na praia da Ladeira) e, como os preciso para conducir e para ir ao cine, botei man duns vellos lentes que tiña dos anos en que era un hippi irreprimible. Son deses gordos, moi gordos e descarados, de pasta dura e grosa, ostentosos. Si, xa sei, agora non se levan, e a min tampouco me gustan, pero non é para que a xente me mire como a un marciano. ¿Tan excluínte resulta non ir á moda?

Samaín

Desdebuxados na escuridade da terraza da casa, saboreando en silencio unha saborosas chulas de cabaza, deixamos pasar o Samaín mentres a calivera feita coa cabaza ardía enriba do portal.

Reaparición

Ben sabedes que a miña ausencia de Cabrafanada foi provocada polo frío, a chuvia e o mal tempo, que dá preguiza, que aletarga, que adormece, que aturde. Cando o inverno pasa por min xa non son o mesmo. Envólvome en min, vou quedando sen forzas e acabo tecendo un capullo ao meu redor (xa sei que "capullo" é un castelanismo, pero por veces non é posible renunciar á capacidade expresiva da lingua). Cando o sol regresa, saio convertido nunha persoa nova. Desde hai tempo, para animarme, escoito as prediccións metereolóxicas na Ser, con Florenci Rey, que desde que goberna o PSOE son moito máis alentadoras, con ceos constantemente limpos e despexados. Se cadra, así acelero a miña conversión en crisálida. O que non sei é se o home novo que vai saír de min é o que predica o marxismo ou o que predica o cristianismo. No tocante á vangarda revolucionaria, cada vez estou máis confuso. O importante é que para a primavera vou ser un home novo. Viva o sol.

Noite de lúpulo

Lin na prensa que Portugal quere pechar as súas fronteiras terrestres durante a celebración da Eurocopa, a comezos do verán, para evitar que entren os afeccionados ingleses cargados de cervexa e dispostos a destrozar o que se lles poña diante. Parece unha medida esaxerada, especialmente nesta nova Europa que cada vez quere ser máis europea. Por certo que a min o que sempre me asombrou non é tanto a violencia dos hooligans ingleses, que son o reflexo desa mocidade inglesa de procedencia humilde, carente de alicientes vitais e que se alía cos movementos fascistas, senón a súa inmensa capacidade para beber cervexa. Pero non só a súa, a de calquera británico. Por iso sempre me lembro de Ian. De Ían e dunha anécdota que sucedeu hai algúns anos, durante a miña estancia en Gales. Era xa a noitiña en Aberystwyth e estabamos charlando no salón do pub-pensión onde residiamos, cando Ian, un estudiante de Ciencias do Mar que vivía no piso superior entrou a despidirse de nós. Ía cear á casa dun amigo e ambos os dous tiñan previsto manter unha sesión de animada e festiva tertulia ata altas horas da madrugada, así que levaba provisións. O que el chamaba provisións era unha bolsa de deportes chea integramente de latas de cervexa. Xa víramos ao noso amigo engulir cervexas no pub, pero aquilo deixounos atónitos. Ían sorríu, compracido ante a nosa sorpresa, e marchou. Cinco minutos máis tarde, cando xa o esqueceramos, apareceu de novo pola porta.

—É que estiven pensando que se imos pasar toda a noite falando ao meu amigo e a min non nos van chegar as cervexas –dixo convencido.

A continuación achegouse a un dos desvencellados sofás que había no salón, introduciu o brazo por un dos múltiples e xenerosos buratos que se abrían no escai rachado e, das tripas do sofá, comezou a sacar unha asombrosa e interminable cantidade de latas de cervexa que foi gardando nunha bolsa de plástico.

Como sabía que estabamos pendentes del, mirou cara a nós e confesounos:

—É o meu almacén secreto de reserva; pídovos discreción.

E, co novo cargamento ao lombo, desapareceu outra vez pola porta. Tiña por diante unha longa noite de lúpulo.

Ao axexo

Sinto a gripe, que me ronda, ao axexo. Síntoa pasar nas puntas dos pés, sixilosamente, buscando presa e ollando para min de reollo. Estaba na ollada do camareiro que me serviu un café esta mañá; está na identidade triste do inverno frío; e viaxa incansablemente nos autobuses urbanos, torpe, alicaída, tropezando coa xente. E agora sinto que xa se me meteu na casa. Xa se me meteu, a condenada.